Radiostilte Midden-Oostenoorlog

Het is nu tweeënhalve maand geleden dat de oorlog in Iran begon, en de Straat van Hormuz blijft gesloten. 

Er varen af en toe schepen doorheen, maar lang niet zoveel als de 150 schepen per dag die er vóór de sluiting doorheen voeren. Er is een structureel tekort van ongeveer 12 à 13 miljoen vaten olie per dag (gelijk aan 25% van de wereldhandel in deze essentiële grondstof), om nog maar te zwijgen van het aardgas, de meststoffen en andere grondstoffen die vroeger door de zeestraat werden vervoerd. 

In Spanje is de olie-import uit Mexico, Brazilië en Libië toegenomen, maar de invoer uit andere landen is afgenomen omdat de strijd om deze grondstof wereldwijd zeer scherp is. Vandaar dekt Spanje momenteel slechts 85% van zijn olieverbruik, en de resterende 15% wordt onttrokken aan zijn reserves, uit binnenlandse voorraden, die daardoor voor elke week die verstrijkt het equivalent van één dag nationaal verbruik verliezen. En Spanje staat er beter voor dan de rest van de Europese landen dankzij zijn 8 raffinaderijen, en zit uiteraard in een onvergelijkbaar betere situatie dan veel andere landen in de wereld (aangezien er wereldwijd een tekort is van 25% aan exporteerbare olie, en omdat in Spanje “slechts” 15% ontbreekt, moet er elders een tekort zijn van meer dan 25%).

Over een paar weken begint de kerosine in Europa op te raken. Over een paar maanden zal er een tekort aan diesel ontstaan. In dit bijna drie maanden durend conflict is al zo’n miljard vaten olie verloren gegaan, wat betekent: minder bedrijvigheid, minder verwerking, minder van wat energie mogelijk maakt. De inflatie stijgt. De brandstofprijzen lopen onverbiddelijk op. Wereldwijd beginnen zich problemen voor te doen bij de productie van medicijnen, bij de oogsten, in de metaalindustrie... De beschikbare brandstof voor vrachtschepen raakt op, wat gevolgen heeft voor het vervoer van allerlei soorten goederen. Sommige landen, die vanuit onze optiek als perifeer worden beschouwd, beginnen te rantsoeneren, en niet alleen brandstof.

En de oorlog is nog niet echt voorbij. De blokkade duurt voort. Schepen worden nog steeds onderschept of aangevallen, er vinden nog steeds schermutselingen plaats en er worden nog steeds bombardementen uitgevoerd, hoe beperkt die ook mogen zijn. Zelfs als de Straat van Hormuz vandaag weer zou worden vrijgegeven, zal het maanden duren voordat het scheepvaartverkeer weer normaal verloopt, en dan hebben we het nog niet eens over de productie van olie-, gas- en andere grondstoffen die min of meer definitief verloren is gegaan. 

We stevenen rechtstreeks af op een ongekende economische crisis, zoals de geschiedenis van het kapitalisme nog niet heeft gekend. En deze economische crisis zou het uiteenspatten van financiële zeepbellen kunnen veroorzaken en uitgroeien tot een economische ramp van onvoorstelbare omvang. En toch is het motto hier: radiostilte.

De media spreken over het Iran-Contra-conflict in de verleden tijd. Er verschijnen af en toe nieuwsberichten over de onderhandelingen, of over de vraag of de prijs van een vat olie hoog blijft (waarbij altijd wordt verwezen naar termijncontracten voor drie maanden, nooit naar de prijs van een vat voor onmiddellijke levering), maar deze berichten worden behandeld als onbelangrijke nieuwtjes, misschien enigszins irritante of verontrustende details, maar niets dat ons dagelijks leven rechtstreeks beïnvloedt. Onze gedachten blijven zich concentreren rond werk, vakanties en toekomstplannen... 

De minister zegt dat er geen bevoorradingsproblemen zijn, en dat die er ook niet zullen komen. De raffinaderijen, die hun verplichte onderhoudsstops niet hebben uitgevoerd, zullen zich aanpassen om te produceren wat nodig is, horen we. De aandelenmarkten bereiken recordhoogtes. "Alles verloopt naar behoren, alles verloopt naar verwachting". Er worden geen grote problemen voorzien in de verre, laat staan in de nabije toekomst. De oorlog, de bevoorradingsproblemen – dat is blijkbaar de zaak van iemand anders, de zaak van die landen die altijd weer problemen hebben.

De confrontatie met de realiteit zal verschrikkelijk zijn. Het ontwaken zal abrupt en bitter zijn. 

Ik begrijp dat er, gezien de precaire financiële situatie en de angst voor het uiteenspatten van zeepbellen, een zekere neiging bestaat om de situatie te bagatelliseren en paniek te voorkomen. Maar de fysieke realiteit is wat ze is. Nooit eerder in een andere crisis is er zo'n tekort aan olie geweest, om nog maar te zwijgen van andere grondstoffen, noch in absolute, noch in relatieve termen. In de VS bereikte de inflatie in april 18% op jaarbasis. Op de Canarische Eilanden daalde het aantal toeristen in april met 7,6%.

De realiteit haalt ons in. Maar tot die tijd geldt nog steeds: radiostilte.

Zo kunnen we het fluitende geluid van de inslag beter horen voordat die ons bereikt, gevolgd door het rumoer van iedereen die letterlijk met een schok wakker zal schrikken.

Artikel gebaseerd op een tekst van de Spaanse econoom Antonio Turiel

Als je dit een interessant artikel vond, deel het dan even via bvb. de sociale media. Dank !

Olie-indicator geeft recessiesignaal af

Telkens wanneer de olieprijzen 50% boven de trend uitkwamen, leidde dat tot een recessie.

Deze indicator voorspelde 6 van de 6 recessies… een succespercentage van 100%.

Misschien wel de meest bepalende grafiek voor wat Europa te wachten staat

Door de hoge schuldquote, de energieschok en de de-industrialisering kan Europa niet blijven vasthouden aan een royaal sociaal model, ongecontroleerde immigratie én de opbouw van de noodzakelijke defensiecapaciteit. 

Alles tegelijk financieren is niet langer haalbaar. Er zal een keuze moeten worden gemaakt.

De impact van olieprijsschokken doorheen de tijd

Van 1860 tot vandaag: 166 jaar olieprijs in één grafiek

Elke piek in deze grafiek heeft een naam:

1864 — Burgeroorlog in de Verenigde Staten

1973 — Arabisch olie-embargo

1979 — Iraanse revolutie

1990 — Golfoorlog

2008 — Grote financiële crisis

2026 — Oorlog Midden-Oosten 

De grafiek van de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs laat zien dat de prijsstijging nog steeds kleiner is dan die in 1980 en 2003.

Dat betekent dat ofwel de oliemarkt gelijk heeft en deze oorlog snel voorbij is.

Ofwel dat de markt ongelijk heeft en we de echte prijspiek nog niet hebben gezien.

Op elke eerdere piek volgde uiteindelijk een normalisering.

Echter pas nadat zich eerst een recessie had voorgedaan.

De energietransitie: slechtste investering in de geschiedenis van de mensheid

Volgens de Amerikaanse minister van Energie, Chris Wright, is de wereldwijde investering van 10 biljoen dollar in duurzame elektrificatie de slechtste investering in de menselijke geschiedenis. Ter vergelijking: dit bedrag is bijna een tiende van het totale mondiale BBP, dat door het IMF op 117 biljoen dollar wordt geschat.

Ziehier de Nederlandstalige transcriptie van zijn recente uitspraken:

"Wat je nooit hoort, is dat het totale primaire energieverbruik in de VS nu voor meer dan 72% afkomstig is uit twee energiebronnen, olie en aardgas, een record hoog marktaandeel. 

Dat klinkt niet als de uitstervende industrie waarover ik heb gehoord gedurende de afgelopen 15 jaar. Maar als je naar de elektriciteitssector kijkt, is het een heel ander verhaal. In het olie- en gasproductiesegment: afnemende kapitaalintensiteit, toenemende efficiëntie en stijgende productie. 

Wat gebeurt er in de elektriciteitssector? Stijgende investeringen, gigantische hoeveelheden geld stromen binnen en wat is het netto resultaat daarvan geweest? Bijna helemaal geen groei in de productie van elektriciteit, maar een aanzienlijke stijging in de prijs van elektriciteit. 

Als je elektriciteit duurder maakt en mensen weten niet waar dat beleid heengaat...Wat gebeurt er dan? Dan verlaat de energie-intensieve industrie je land. Het Verenigd Koninkrijk en Duitsland zijn daarin experts en ze kunnen je dat vertellen...

In Duitsland hebben ze ruim een half biljoen dollar geïnvesteerd, hebben de capaciteit van hun elektriciteitsnet meer dan verdubbeld en ze produceren 20% minder elektriciteit dan vóór de investering van een half biljoen dollar en ze hebben de prijs drie keer zo hoog gemaakt.

En dat is geen winnend model, dat is niet wat de wereld gaat dupliceren. We zijn zo ver van het goede spoor geraakt. Denk aan onze industrie: slim, gedetailleerde analyses, natuurkunde, cijfers, wiskunde. Maar als het om klimaatverandering gaat, sluiten we rationaliteit buiten. 'Vergeet het maar, dat is hier niet van toepassing'. Het gaat alleen maar over decarboniseren en beweren dat we midden in een energietransitie zitten. 

Dat is gewoon... Ik denk dat we ons midden in de grootste slechte investering in de menselijke geschiedenis bevinden. Wereldwijd is er nominaal 10 biljoen dollar geïnvesteerd in de strijd tegen de klimaatverandering. 

Wat krijg je voor 10 biljoen dollar? Om heel specifiek te zijn over energiebronnen: zonne-energie is nu 1,2% van de mondiale energie en windenergie 1,4%. Gezamenlijk 2,6% van de mondiale energie komt uit deze bronnen waarin 10 biljoen dollar is geïnvesteerd. De penetratieniveaus zijn hoog, de prijzen zijn gestegen en het heeft Duitsland gedeïndustrialiseerd, het Verenigd Koninkrijk, Californië...en je verplaatst gewoon de industrie. Dat vermindert de uitstoot niet.

Als je jouw fabriek in het midden van Engeland sluit en naar Azië verhuist; en je draait nu op steenkool in plaats van op aardgas en je de goederen op dieselschepen laadt, dan is dat geen strijd tegen de klimaatverandering. Dat is het de-industrialiseren van je land, je hebt een regering die hamert op decarbonisatie, maar nooit de berekeningen maakt of het wel werkt.

Nog een paar andere gegevens: 85% van de mondiale energie kwam uit koolwaterstoffen toen de Jom Kipoeroorlog de wereld wakker schudde.

'O, mijn God!' De olieprijzen verdrievoudigden. Later dat decennium stegen ze weer. 'We moeten ons energiesysteem veranderen!'. 

Toen begon de energietransitiebeweging, ruim 50 jaar geleden. Toen 85% uit koolwaterstoffen, vandaag de dag nog steeds 85% koolwaterstoffen. 

Laten we ons gewoon bezighouden met de realiteit. Olie, gas en steenkool zijn de drijvende krachten achter de wereld. Punt. We kunnen geen windturbine, zonnepaneel of kerncentrale maken zonder enorme hoeveelheden olie, gas en steenkool. Dat is hoe het werkt in de wereld."

Europa's keuze in 2026: ultieme heropleving of escalerende afgang

Europa belandt niet toevallig in een periode van grote onrust; het wordt geconfronteerd met een samenloop van crises die het voortbestaan van ons continent bedreigen. De diagnose is scherp: we zijn geïsoleerd, economisch onder druk gezet en politiek versnipperd.

De Amerikaanse bescherming behoort tot het verleden. Washington heeft een politieke — en impliciet militaire — terugtrekking geaccepteerd, die soms in openlijke vijandigheid verandert. De retoriek van Donald Trump voorspelt het instorten van de Europese beschaving en neemt thesis en taal van extreemrechts over. Intussen worden we gedwongen militair materieel — vaak slechts bruikbaar met Amerikaanse goedkeuring — en energie aan te kopen, terwijl we tegelijkertijd in een handelsoorlog verwikkeld raken. De verzwakking van de dollar (-10% in één jaar) werkt als een verborgen douanebelasting, opgelegd zonder wederdienst.

De oorlog tussen Rusland en Oekraïne wordt uitgevochten zonder dat de Europeanen werkelijk inspraak hebben; we zitten klem tussen twee grote machtsblokken. Economisch versnelt de de-industrialisatie, en dit terwijl een vloedgolf van geavanceerde Chinese producten onze bedrijven onder druk zet. Op het vlak van kunstmatige intelligentie staat de strijd al grotendeels vast: doordat we niet de ontwikkelaars zijn — in tegenstelling tot de Amerikaanse en Chinese giganten — dreigen we gereduceerd te worden tot simpele digitale consumenten.

Binnen Europa zelf werkt interne verdeeldheid verder aan de versnippering. Van Polen tot Hongarije groeien de dissidenties; de traditionele machtscentra haperen: Frankrijk ziet zijn invloed tanen en Duitsland wankelt onder de druk van de AfD. We raken achterop in innovatie, feiten verliezen hun gezag en de sociale samenhang brokkelt af. Het speelveld wordt zo vrijgemaakt voor buitenlandse inmenging, inclusief de financiering van populistische bewegingen via extraterritoriale mechanismen.

Tegenover deze storm is er nauwelijks enige institutionele reactie. De Europese Commissie vervreemdt als een technocratische toren van Babel, uiteengevallen in een wirwar van tegenstrijdige bevoegdheden en abrupte koerswijzigingen — van een allesomvattende ecologische agenda zonder realistische industriële transitie tot het niet in de praktijk brengen van het Draghi-rapport. Als bureaucratische Olympus krijgt zij nu te maken met het groeiende ongenoegen van de Europese bevolking. Feit is: in het huidige geopolitieke bestel mist de Commissie de representatieve legitimiteit die zij ooit kon belichamen.

Het is niet langer de tijd voor kleine aanpassingen, maar voor een breuk. We moeten nadenken over een nieuwe vertegenwoordiging — iemand met visie die industriële consolidatie en een gemeenschappelijke defensie kan afdwingen. Maar zelfs de beste strategie faalt zonder het behoud van het essentiële: de integriteit van onze politieke waarden.

Deze existentiële schok hoeft geen fataliteit te zijn; ze kan de katalysator van een renaissance worden. Europa heeft nog altijd de intellectuele en morele middelen om de zelfopgelegde afhankelijkheid te weigeren. Wat ontbreekt, is politieke moed om nationale keurslijven te doorbreken, echte industriële en militaire soevereiniteit op te bouwen en de integriteit van onze morele waarden tegenover de brutaliteit van machtige rijken te stellen. Neergang is een keuze — heropleving is een daad van politieke wil. Het is nu het moment om de kracht en relevantie van het Europese project opnieuw zichtbaar te maken.

Overgenomen, vertaald en bewerkt van:  L’Europe en 2026: un ultime rebond face à une effarante disqualification

‘De Amerikaanse staatsschuld is beter houdbaar dan die van Duitsland’

Drie economen, verbonden aan verschillende Amerikaanse universiteiten, hebben onderzocht waar de grens ligt voor overheidsschulden. Met andere woorden: op welk punt kan een land niet langer wegkomen met de gedachte ‘het komt wel goed’, zelfs niet meer door de rente kunstmatig laag te houden, iets wat economen ‘financiële repressie’ noemen. Uit dat onderzoek trekt macro-econoom Edin Mujagic de conclusie dat de Amerikaanse staatsschuld beter houdbaar is dan die van Europese landen, inclusief Duitsland.

Wat zeggen economen en beleidsmakers meestal over staatsschulden?

Mede dankzij het werk van Thomas Piketty weten we dat beleidsmakers en economen vaak zeggen: 'Die staatsschuld doet er niet zoveel toe.' Hun redenering is: zolang de rente die je betaalt over die schuld lager is dan de economische groei, is er niets aan de hand. En daar zit wat in, want als je vanuit de overheid kijkt: economische groei is eigenlijk hetzelfde als groei van je inkomsten, en de rente is wat je betaalt aan lasten. Als je inkomsten harder stijgen dan je uitgaven, dan is er dus inderdaad geen probleem.

En Mujagic zegt niet dat hij zich achter Piketty schaar, maar het idee is logisch. We moeten er alleen wel een belangrijke kanttekening bij maken: als we het over rentes hebben, moet je die corrigeren voor inflatie. Dat is cruciaal, want dan pas zie je het echte beeld.

Wat concluderen die economen over de grens van de Amerikaanse staatsschuld?

Dat er zelfs een grens is waarbij ook dat wat hierboven staat beschreven niet meer helpt. Dus zelfs als de groei hoger is dan de rente, kun je nog steeds een probleem hebben. Voor Amerika hebben ze berekend dat die grens ligt tussen 174 en 189% van het BBP. De afgelopen maanden maakten veel mensen zich zorgen over de Amerikaanse staatsschuld die nu rond de 120% van het BBP ligt. Zo bezien is er dus nog ruimte.

Maar, zeggen de onderzoekers, er is één belangrijke kanttekening: de onzekerheid over toekomstig beleid. En die is in Amerika groot. Dat verlaagt die grens aanzienlijk, waarschijnlijk tot de huidige 120%. Je komt dus al redelijk snel in de gevarenzone, maar je bent er nog lang niet. En dat is belangrijk, want dit is één van de redenen waarom Mujagic zich minder zorgen maakt over de Amerikaanse overheidsschuld, en juist meer over die van Frankrijk, Italië en zelfs Duitsland.

Waarom maakt Mujagic zich meer zorgen over de Europese landen?

Dat heeft alles te maken met rente en groei. Als je dat corrigeert voor inflatie, heb je in de VS een rente van zo'n 1 tot 1,5%, terwijl de economie met ongeveer 2% groeit. Vergelijk dat met Frankrijk, waar de reële rente rond 2% ligt, maar de groei maar 1% is. Daar stijgen de kosten dus sneller dan de inkomsten. Voor Duitsland geldt dat ook.

De Amerikaanse economie heeft een veel groter verdienvermogen. Ze groeit harder, is flexibeler, innovatiever en jonger. Als je dat loslaat op een land als Duitsland: hun staatsschuld is nu 62% van het BBP, dus aanzienlijk lager dan die van de VS. 

Maar als Duitsland bijvoorbeeld de pensioenrekening deels met geleend geld gaat betalen, dan zit je in no time op 100%. De netto contante waarde van de pensioenbeloftes die Duitsland heeft gedaan komt neer op ongeveer 350% van hun economie, terwijl ze daar maar zo'n 10% van gespaard hebben.

In Frankrijk, Italië en Spanje ligt dat zelfs tussen de 400 en 500%, met nauwelijks iets opzijgezet. 

Kijk maar even naar deze tabel van Eurostat:

Als die landen hun pensioenverplichtingen deels met schuld moeten financieren, halen ze de Amerikaanse schuldpositie razendsnel in. En dan hebben we het nog niet eens over extra uitgaven aan defensie of infrastructuur. En als je meeneemt dat de Amerikaanse economie flexibeler, jonger innovatiever en dynamischer is dan de Europese, dan komt het erop neer dat zo'n land simpelweg meer schuld kan dragen. 

Om die reden is meer vertrouwen in de houdbaarheid van de Amerikaanse staatsschuld gerechtvaardigd dan in die van Europese landen - Duitsland incluis.

Artikel overgenomen en aangepast van bnr.nl